De geschiedenis van Ekenstein gaat terug tot de 17e eeuw. In 1648 liet de Groninger stadssecretaris Johannes Eeck hier een buiten annex schathuis bouwen. Het landhuis werd naar de stichter Ekenstein genoemd en bleef drie generaties lang in het bezit van de familie. Het huis werd in 1723 gerechtelijk verkocht. In 1754 kwam het landgoed in handen van Joost Alberda van Nijenstein, die zich voortaan Alberda van Ekenstein noemde. Een gedenksteen geeft aan dat het huis in 1772 aanzienlijk werd uitgebreid. In 1827 werd het huis geheel vernieuwd. In hetzelfde jaar kreeg de befaamde tuinarchitect Lucas Pieter Roodbaard opdracht de tuin uit te breiden en te herscheppen in romantische Engelse landschapsstijl. De tuin werd viermaal zo groot. Sporen van deze aanleg zijn nog steeds in het park te herkennen.
In 1870 werd Ekenstein door de architect Groneman verbouwd tot een voor Groningen uniek neogotisch kasteel. De bestaande voor- en zijgevels werden bepleisterd. De voorgevel kreeg een portiek en een neogotisch arkeneel. Kantelen vervingen de strakke kroonlijst. Pinakels en een fantasieschoorsteen verlevendigden het contour en braken de rechte lijnen van het dak. De symmetrie van de voorgevel bleef echter onaangetast. Aan de achterzijde werd een nieuw gedeelte aangebouwd. In de achtergevel werden een aantal wapenstenen ingemetseld, afkomstig van de in 1863 gesloopte borg Ewsum te Middelstum. Op de begane grond werd een grote ’ridderzaal’ ingericht, geheel in neogotische stijl. Tot 1940 bleven huis en inrichting grotendeels intact. De 24e mei van dat jaar werden inventaris en tuinsieraden verkocht. Twee tuinvazen zouden tenslotte in de tuin van het Huis ten Bosch in Den Haag terechtkomen. Gedurende de oorlog stond het huis leeg en raakte steeds verder in verval. De gemeente Appingedam kocht het buiten in 1946, maar pas in 1950 werd het gebouw gerestaureerd en ingericht als hotel. Bij de restauratie heeft men weinig oog gehad voor het aparte karakter van het neogotische Ekenstein. Gelukkig bleef de ridderzaal gespaard en daarmee bleef nog een deel van de 19e-eeuwse glorie bewaard. In 1980 werd het gebouw opgeknapt, gemoderniseerd en aanzienlijk vergroot door de aanbouw van een opvallende, moderne vleugel, waarbij de architecten kennelijk uit zijn geweest op een ’spannend’ contrast. Toch bezit Groningen met Ekenstein weliswaar in verminkte vorm, één van de slechts zeven neogotische huizen die Nederland rijk is.
Adres: Alberdaweg 70, 9901 TA Appingedam.
|